Ana Sayfa Bağlantılar Biz Kimiz İletişim
ANA SAYFA
Dünya Anıtlar Fonu Tarafından Belirlenmiş, Tehlike Altındaki 100 Eser ve Şehir
Share 21 June 2007

Dünya Anıtlar Fonu, bugünün tehlikede olan 100 eser ve şehrinin listesini verdiği 2008 gözlem raporunu açıkladı. Bu yılın listesinde, siyasal çatışmalardan, kontrolsüz gelişimden ve (rapora ilk kez giren) iklim değişikliğinden zarar gören binalar ve diğer tarihi alanlar bulunuyor.

Dünyada bu yıl muhtelif sebeplerden tüm gazetelerde manşet olan iki yer de, bu senenin listesinde başı çekiyor. Bunlardan ilki, iklim değişikliği nedeniyle geleceği tehlike altında olan New Orleans. Fonun yayınladığı bildiride, “Daha önce Katrina Kasırgası sonucu büyük zarar uğrayan bu alanda, şimdi evlerin tekrar inşa edilmesinin yanı sıra, yükselen deniz seviyesine ve gelecekteki benzer doğal afetlere karşı da önlem almak gerekiyor” deniliyor. Diğer bir tehlikede olan bölge ise Irak; burası için de raporda şu cümle geçiyor: “Süregelen savaş, dünyanın en eski ve en önemli tarihi şehirlerinin bulunduğu bu alandakorkunç kayıplar verilmesine neden olmuştur”.

Listeye eklenen yorumda, Dünya Anıtlar Fonu başkanı Bonnie Burnham’ın şu sözleri bulunuyor: “Bu listede, gerçek ‘düşman’ insandır. Ancak, tıpkı tüm bu zarara sebep olduğumuz gibi, onun verdiği hasarları onaracak güce de sahibiz; bunu yapmak için de dünyanın kültürel miraslarına sahip çıkmalı ve sorumluluk almalıyız”.

Dünya Anıtlar Fonu, 1965 yılında kurulmuştu. Kurum, 1995′ten beri yayınladığı iki senelik raporlarıyla, dünyada tehlike altında bulunan alanların %75′inden fazlasını kurtarmayı başardı. Bu senenin listesinde ise, şu bölgeler ve binalar bulunuyor:

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ NEDENİYLE TEHLİKEDE OLAN ŞEHİRLER

Herschel Adası, Kanada: Eski uygarlıklara ev sahipliği yapmış, Yukon kıyısındaki tarihi bir balina avlama alanı olan bu ada, dünyanın en hızlı ısınan bölgesinde bulunması dolayısıyla, buzulların hızlı erimesiyle su altında kalma riski taşıyor.

Scott’s Hut, Antarktika: Bu bölgede kar yağışı oranı hızla yükseliyor. Uzmanlar, bunun sebebinin hava sıcaklığında görülen değişiklikler olduğunu söylüyor.

Chinguetti Camii, Mauritania: İslam medeniyetinin yedi kutsal şehrinden birinde bulunan bu Batı Afrika camii, çölleşmenin verdiği zararlar nedeniyle tehlike altında.

Sonargaon-Panam, Bangladeş: Orta Çağ’da ticaret merkezi olarak kullanılan bu çokkültürlü şehrin uzun zamandır ihmal edilen ve bozulan mimari yapısı, deniz seviyesinin altında olduğundan, bugün de sel tehlikesiyle karşı karşıya. Küresel ısınmanın zararları iliklere kadar hissediliyor.

Eski Leh Kenti, Ladakh, Hindistan: Himalaya bölgesinde, nadir bulunan bekâretini koruyabilmiş alanlardan biri olan bu Orta Çağ şehri, bugün gelişmeye ve sürdürülebilir modernleşmeye karşı ayakta durmaya çalışıyor. Şehrin geleneksel mimari yapısı ise, değişen hava şartlarından fazlasıyla etkileniyor. Şehrin yağışa alışık olmayan mimarisi, iklim değişikliği sonucu artan yağış oranından kötü etkileniyor.

New Orleans, Louisiana, ABD: Katrina Kasırgası felâketini yaşayan bu alan, şimdi de yükselen deniz seviyesiyle ve benzer doğal afetlerle savaşmaya hazırlanıyor.

SAVAŞLARDAN ETKİLENEN ŞEHİRLER

Irak’taki kültürel miras alanları: Dünyanın en eski ve en önemli medeniyetlerine ev sahipliği yapmış olan bu alanda, ABD’nin istilası nedeniyle korkunç kayıplar yaşanıyor.

Bamiyan Buddhas, Afganistan: Kültürel mirasın bu en önemli alanlarından bir tanesinde de savaş nedeniyle korkunç yıkımlar yaşanıyor. Henüz zarar görmemiş tarihî alanların geleceği ise hâlen tehlikede…

Kutsal Doğum Kilisesi, Bethlehem, Filistin: Bölgede yükselen tansiyon, Hıristiyanlık tarihinin en eski kiliselerinden birini tehdit etmeye devam ediyor.

Gazimağusa, Kıbrıs: Adada iki devlet arasında süren egemenlik mücadelesi, Shakespeare’in “Othello”sunda da geçen bu şehrin ihmaline neden oluyor.

Saraybosna Belediye Binası, Bosna Hersek: Şehrin kültürel çeşitliliğine eşlik eden bu mimarî miras, savaşta hasar gördü.

Srinigar Bölgesi, Hindistan: Geleneksel mimarî yapı, bugüne kadar bölgede yaşanan şiddetli depremlere bile dayandı, ancak Kashmir bölgesinde süregelen savaşlarda zarar görüp görmeyeceği merak konusu.

Freetown Tarihî Anıtları, Sierra Leone: Bir zamanlar “Batı Afrika’nın Atina’sı” olarak görülen bu alan, bugün bitmek bilmeyen iç savaş nedeniyle büyük zarar görüyor. Geçmişte esir ticaretinin merkezi olarak kullanılmış bu tarihî alandaki anıtlar, insanlığa kalmış en önemli miraslardan.

EKONOMİK GELİŞMEDEN ZARAR GÖREN ŞEHİRLER

Tara Hill, İrlanda: İrlanda’nın bu muhteşem yeşil alanı, bugün şehrin Dublin’le olan bağlantısını kolaylaştıracağı söylenen bir otoyol projesinin tehlikesi altında.

Rock art, Dampier, Avustralya ve Macusani-Corani, Peru: 1000 yıllık bu tarihî alanlar, birkaç yıl sonra modası geçecek sanayi gelişimince tehdit ediliyor.

Machu Picchu, Peru: Bir zamanlar gizli bir tapınak olan Dünyanın en önemli hazinelerinden biri, kontrolsüz gelişen turizmden zarar görüyor. Hatta yetkililer şehre olan ziyaretçi sayısını büyük oranda arttıracak olan, herhangi bir korumayı da öngörmeyen yeni projeleri de işleme koymaya hazırlanıyor.

St. Petersburg, Rusya: Rusya’nın en önemli mimarî yapılarının bulunduğu şehirde, bugün şehrin mimarî dokusunu tamamen değiştirecek devasa bir gökdelen inşa edilmek isteniyor.

Old Damascus, Suriye: Dünyadaki en eski yerleşimlerin yaşanmış olduğu bu tarihî bölge, bugün modern yapılaşma amacıyla yerle bir ediliyor.

Hasankeyf, Türkiye: Büyük İskender’in bilinen tüm dünyayı fethettiği dönemde dahi, bu şehir tarihî önem taşıyordu. Bugünse 50 yıl belki kullanılacak bir barajın inşaatı nedeniyle sular altında kalacak.

TARİHÎ ŞEHİRLER

Srinigar, Hindistan: Kashmir bölgesindeki savaşlar bölgeyi tehdit etmeye devam ediyor.

Lima şehir merkezi, Peru: Francisco Pizzaro tarafından 1535 yılında keşfedilen bu alan, uzun süre Peru’nun politik ve idarî merkezi olarak kalmıştı. Şehrin varlıklı sakinleri, burada Amerika’nın en gösterişli evlerini, saraylarını ve bahçelerini inşa etmişti. Şehirdeki yüzlerce abide ve binlerce tarihî konut, bugün terk edilmiş durumda ve yıkım tehlikesi yaşıyor.

Amber Kasabası, Hindistan: 11. yüzyılda kale olarak kullanılmış bir şehir. Rajasthan’ın artan turizm potansiyeliyle birlikte, şehri günde 3000 turist ziyaret ediyor ve bu nedenle eski binalar, yeni oteller ve mağazalar inşa etmek amacıyla yıkılıyor.

Huaca, Meksika: 1870′te, Veracruz’un şehir surlarının dışında, göçmen işçilere konut alanı olarak kullanılmış bir bölge. Buradaki konutlaşma, ortak kullanılan teraslar ve iç geçişlerle, kendine özgü bir mimarî yapı ihtiva ediyor; bu tercih, biraz da Sanayi Devrimi Avrupa’sında komün yaşam ideolojisiyle benzerlikler gösteriyor. Bölge, günümüzde emlak spekülasyonu, kaynak eksikliği ve yapısal bozulma nedeniyle tehlike altında.

Kandy, Sri Lanka: 1470′li yılların en ünlü şehri. Orta Çağ’da “ızgara plan”la planlanmış bu şehir, Güney Asya’nın bu konudaki tek örneği. Sri Lanka’nın tüm yolları Kandy kasabasından geçiyor ve bu nedenle de, tıkanıklık ve hava kirliliği yaşanıyor. Bunun gibi şehirleşme baskıları, Kandy’yi tehdit ediyor.


MODERN MİMARÎ

ABD modern mimarîsi: Bir zamanlar ilerlemenin ve demokrasinin sembolüydü, savaş sonrası dönemin ilerici felsefesinin kanıtıydı. Bu dönemde inşa edilen okul, kütüphane, belediye gibi kamusal binalar, önemli modern mimarî örnekleriydi. Bugünse tüm bu yapılaşmalar modası geçmiş olarak görülüyor ve bu binalara yönelik yıkımlar artarak sürüyor. Amerika’daki önemli bir mimarî anlayış, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Modern Şanghay, Çin: Çin’in bu devamlı gelişen ticarî merkezi, kontrolsüz gelişme nedeniyle 20′li, 30′lu ve 40′lı yıllara ait mimarî yapısını kaybetme tehlikesi yaşıyor.

Güney Florida Üniversitesi tarihî yerleşkesi, ABD: Mimar Frank Lloyd Wright tarafından tasarlanan bu büyük mimarî kompleks, ihmal edilme tehlikesi yaşıyor. Aynı zamanda, yapısında kullanılan yenilikçi malzemeler de eskidiğinden, yıkım tehdidi altında. Bir kısmı Wright’ın nezaretindeki öğrenciler tarafından inşa edilen bu yapı, şayet koruma için gerekli para bulunursa, tekrar eski işlevine döndürülebilir.

St. Peter Koleji, Cardross, İskoçya: Bugün “modern bir harabe” görünümündeki bu yapı, bir zamanlar savaş sonrası mimarînin başyapıtlarından biriydi. Ancak, İkinci Vatikan Konseyi, rahiplerin burada eğitim görmemesi, bunun yerine toplu bir şekilde eğitilmesi gerektiğine karar verince, bina başıboş kaldı ve eskidi.

Salk Enstitüsü, Kaliforniya, ABD: Pasifik Okyanusu’na nazır muhteşem manzarası, avlusuna inşa edilmek istenen yeni bir yapının tehdidi altında.

Montemar Deniz Biyolojisi Enstitüsü, Şili: Güney Amerika modern mimarîsinin başyapıtlarından bir tanesi. Yenileme çalışmaları ve ek binalar, binanın tasarımını bozuyor.

Joan Miro Derneği, İspanya: Listedeki en genç bina, 1975 tarihli. Yenilikçi çatı tasarımı, bu popüler müzeye zarar veriyor.

AFRİKA VE ORTA DOĞU

Cross River Ikom Monolitleri, Nijerya: 2000 yıllık, ilginç tasarımlı bu taşlar, büyük ihtimalle eski zamanlarda bir tür iletişim metodu olarak kullanılıyordu.

Tarihî Kilwa, Tanzanya: Tarihi yüzyıllar öncesine dayanan bu güzel mercan yapılar, sular altında kalma tehlikesi yaşıyor.

Wa Naa Sarayı, Gana: Erken dönem mimarîsinin bu muhteşem sarayı, bugün yok olmaya yüz tutmuş Sudan mimarîsinin son kalmış örneklerinden.

Loopeni Harabeleri, Burkina Faso: Geçmiş yıllarda şehri tehdit eden köle tüccarlarına ve haydutlara karşı önlem olarak inşa edilmiş bu yapı, 18. yüzyıldaki benzer yapılar arasında en iyi korunmuş olanı.

Numidya Kralları el-Khroub ve Medracen’in mozoleleri, Cezayir: Kuzey Afrika’da hüküm sürmüş kralların mezarları.

Shunet el-Zebib, Mısır: Mısır piramitlerinin mimarî atası ve dünyadaki en eski kil yapılardan bir tanesi. Milattan önce 2750 yılından kalma, Firavun Khasekhemwy döneminden kalma bu yapı, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Al Azhar Camii, Fas: Yıllar önce yaşanan ciddi yapısal deformasyonlarına rağmen, 20. yüzyıl İslam mimarîsinin bu sade örneği, bugün de önemli bir dinî merkez olma özelliğine koruyor.

Qusayr Amra’nın tarihî hamamları, Ürdün: 8. yüzyıldan kalma bu yapı, bugün çölün ortasında tek başına dikiliyor. İçindeki İslam mimarîsinin o dönemdeki İslamî devrimi tasvir eden nadir örnekleri bugün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Bumbusi Ulusal Abidesi, Zimbabwe: Eski bir dinî merkez, 18. ve 19. yüzyıllarda ise konut alanı olarak değerlendirilmiş. Zimbabwe mimarîsinin ender bulunan örneklerinden bir tanesi. Taştan yapılma, muazzam kaya yapıları bulunan bu abideler, bugün Hwange Ulusal Parkı’nda yaşayan vahşi hayvanların tehdidi altında: Filler ve bufalolar duvarlara zarar veriyor, babunlarsa etraftaki taşları oradan oraya sürüklüyor.

AMERİKA KITASI

Tutveni taş resim bölgesi, Hopi Tribal, Arizona:
Hopi klanına ait duvara kazınmış sembollerin bulunduğu bu eşi bulunmaz alan, Amerikan yerlilerine ait kültürün en eski örneklerinden bir tanesi. Bugünse ilgisizlikten yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

Brener sinagogu, Moises Ville, Arjantin: Bölgedeki az bilinen Yahudi yerleşimlerinden bir tanesi olan bu alana, zamanında Avrupa’dan göçen ve “Gauchos Judios” (Yahudi Kovboylar) olarak anılan topluluk yerleşmiş. Zamanla zenginleşen bu kesim, bugün korunmaya muhtaç durumda.

New York State Pavilion, Queens, New York: Uçaktan iner inmez karşınıza gelmesinden dolayı, şehre gelen her ziyaretçinin muhakkak karşılaştığı New York State Pavilion, bugün şehre ait bir ikon olsa da, ilgisizlik ve bakımsızlık tehlikeleri yaşıyor.

Tarihî Route 66, ABD: Batı yakasına giden tek yol olan bu otoyol, ilginç ve keyifli mimarîsi ile Amerika’da yolculuk yapmayı bir tür eğlence haline getiriyordu. Bugün bu yoldan geçmek, gezginler için hac vazifesini yerine getirmek gibi bir şey. Yol ise giderek bozulmakta ve acil olarak bakıma ihtiyaç duymakta.

Teuchitlan-Guachimontones Arkeolojik Bölgesi, Meksika:
Yakın zamanda keşfedilmiş, az bilinen Orta Amerika kültür geleneklerinden bir tanesini yaşatan bölgede, gelmiş geçmiş en eski uygarlıklardan bir tanesinin yaşamış olduğu tahmin ediliyor. Jalisco’nun aktif deprem bölgesi Tequila’da yer alan bu bölge, şayet araştırmacılar gereken özeni göstermezse, artan sanayi tarafından yutulup yok edilecek.

Capitanes Sarayı, Guatemala:
1549′da inşa edilmiş, içinde krala ait konutların, bir adet hapishanenin, yönetim binalarının ve darphanenin bulunduğu bir saray Capitanes. Yaşanan pek çok depremde hasar görmüş olan saray, son olarak 1773′te gerçekleşen büyük depremden sonra tamamen terk edilmiş. Bugün ise bu tarihî saray kışla ve hapishane görevi görüyor, darphanenin ve sarayın kalıntıları ise yok olmaya yüz tutmuş durumda.

Yazan: James Murdock, Architectural Record, Haziran 2007

ABD

Güney Florida Üniversitesi Kampüsü, Lakeland

New Orleans, La.

Tarihî Route 66

ABD Modern mimarîsi

New York State Pavilion, Queens, N.Y.

Salk Enstitüsü, San Diego, Calif.

Tutuveni Petroglyph Şehri, Hopi Tribal Land, Ariz.

AFGANİSTAN

Budist kalıntılar, Bamiyan

Murad Khane, Kabil

Tepe Narenj, Kabil

ANTARKTİKA

Scott’s Hut, Ross Island

ARJANTİN

Brener Synagogu, Moises Ville

AVUSTRALYA

Dampier Rock Art Complex, Burrup Peninsula

AZERBAYCAN

Khinalyg Village

BANGLADEŞ

Sonargaon-Panam

BİRLEŞİK KRALLIK

Mavisbank Evi, Midlothian, İskoçya

Richhill Evi, Armagh City, Kuzey İrlanda

St. Peters Koleji, Cardross, İskoçya

Wiltons Music Hall, Londra

BOSNA HERSEK

Saraybosna Belediye Binası

BREZİLYA

Tarihî Porangatu Bölgesi

BULGARİSTAN

Novae Arkeolojik Bölgesi, Svishtov

BURKINA FASO

Loropeni Yıkıntıları

CEZAYİR

Medracen ve el-Khroub

Numidya Kralları el-Khroub ve Medracen’in Mozoleleri, Constantine

ÇİN

Modern Şanghay

Xumishan Mağaraları, Guyuan County

ENDONEZYA

Kotagede Kültürel Miras Bölgesi

ERITRE

Derbush Mezarı, Massawa

ERMENİSTAN

Kumayri Bölgesi, Alexandrapol

ETİYOPYA

Mohammadali Evi, Addis Ababa

FAS

Al-Azhar Camii, Fez

FİLİSTİN

Kutsal Doğum Kilisesi, Bethlehem

FRANSA

Epailly Şapeli, Courban

GANA

Wa Naas Sarayı, Wa

GUATEMALA

Capitanes Generales Sarayı, Antiqua Guatemala

Ceibal Arkeolojik Bölgesi, Sayaxche

GÜRCİSTAN

Gelati Manastırı ve Akademisi, Kutaisi

HİNDİSTAN

Amber Town, Rajasthan

Chettinad, Chennai

Jantar Mantar, Jaipur

Leh Old Town, Ladakh

Srinigar Kültürel Miras Bölgesi

IRAK

Irak Kültürel Miras Bölgesi

İRLANDA

Tara Hill

Vernon Mount, Cork

İSPANYA

Joan Miró Derneği, Barcelona

İSVEÇ

Ljungberg Hall, Borlange City

İTALYA

Transhumance Cultural Landscape, Molise Bölgesi

Farnese Nymphaeum, Roma

Fenestrelle Fortress, Turin

Viscontian Bridge-Dam, Valleggio sul Mincio

JAMAİKA

Tarihî Falmouth Şehri

KANADA

Herschel Adası, Yukon

KIBRIS

Gazimağusa

LİBYA

Wadi Mathendous Rock Art, Fezzan

MADAGASKAR

Eski Fianarantsoa Şehri

MAKEDONYA

Meryem Ana Peribleptos Kilisesi, Ohrid

MALTA

Fort St. Elmo, Valetta

MEKSİKA

Tarihî Huaca Bölgesi, Veracruz

Chihuahua Missions

Monte Alban Arkeolojik Bölgesi, Oaxaca

MISIR

Aqsunqur Camii (Mavi Camii), Kahire

Shunet el-Zebib, Abydos

Nil Nehri’nin batı kanadı, Luxor

MORİTANYA

Chinguetti Camii

NİJERYA

Cross River Ikom Monolitleri

ÖZBEKİSTAN

Ayaz Kala,

EllikalaMadrasa Rashid, Bukhara

PAKİSTAN

Tarihî Shikarpoor Şehir Merkezi

PERU

Laraos Terraces

Tarihî Lima Şehir Merkezi

Machu Picchu

Macusani-Corani

San Pedro Apostol de Andahuaylillas Kilisesi

Santa Catalina Manastırı, Arequipa

RUSYA

Meryem Ana Kilisesi İkonları, Teplovo

Mendeleev Kulesi, St. Petersburg

Tarihî St. Petersburg silueti

SENEGAL

Saint Louis Adası

SİERRA LEONE

Tarihî Freetown Abideleri

SLOVAKYA

Banská Stiavnica Calvary Kompleksi

SOMALİ

Las Geel

SRİ LANKA

Kutsal Kandy Şehri

SURİYE

Cyrrhus (Nebi Houri), Azaz

Eski Damascus

ŞİLİ

Montemar Deniz Biyolojisi Enstitüsü, Vina del Mar

TANZANYA

Tarihî Kilwa Şehirleri

TÜRKİYE

Çukur Han, Ankara

Hasankeyf

İstanbul surları

Meryem Ana Kilisesi, Göreme, Kapadokya

Kızılkule, Güzelyurt, Sivrihisar, Kapadokya

UKRAYNA

Pidhirtsi Kalesi

ÜRDÜN

Khirbet et-Tannur, Tafilah

Qusayr Amra, al-Azraq

ÜRDÜN / İSRAİL

Jordan River Kültürel Bölgesi

YUNANİSTAN

Tarihî Lesvos Kiliseleri

Pella Macedonian Mezarları

ZİMBABWE

Bumbusi Ulusal Abidesi, Matabeleland

3 Yorum
  1. keşke bu anıtlar hepsi aynı hassasiyetle koruma altında olsa ve bundan solayı bir endişe taşımasak ve gelecek nesillere güvenli bir biçimde aktarılsa.

    cüneyt alaçam | 16 February 2009

  2. ne kadarda kötü pis hemde çok pis

    emre sadık | 30 March 2009

  3. Dünya anıtlarını kapsamlı bir biçimde korumanın yolu bu listenin alt listelerini de oluşturup ulusal hükümetlere bunları koruma yasalarını ve yönetmeliklerini çıkarmalarını dünya örgütü, birleşmiş milletler örneğin tarafından buyurulmasıdır. Ayrıca cezai şartlr da konulmalıdır.

    behçet önal | 6 June 2011


Yorum yazmak için


Amerikalı mimarlar Tod Williams ve Billie Tsien, Japonya Sanat Birliği’nin 2019 Praemium Imperiale ödülünü  kazandı.       2019 Praemium Imperiale mimarisi, Tod Williams ve Billie Tsien’i ödüllendirdi. Fotoğrafı çeken Taylor Jewell     Her yıl verilen Praemium Imperiale, mimarlık, heykel, müzik, resim ve tiyatro ya da film alanlarında “büyük uluslararası etki” yapan sanatçıları tanır. [...]
ARŞİV
Subscribe