Ana Sayfa Bağlantılar Biz Kimiz İletişim Forum
ANA SAYFA
SEDAT HAKKI ELDEM
Share 29 December 2017

Sedat Hakkı Eldem 1908 yılında İstanbul’da doğdu. 1928’de Güzel Sanatlar Akademisi mimarlık bölümünü bitirdi. 1932’de İstanbul’da kendi bürosunu açtı, bir yandan da Güzel Sanatlar Akademisi’nde ders vermeye başladı, 1978’de emekli oluncaya değin Akademi öğretim üyeliği görevini sürdürdü.

 

 

 

 

 

Osmanlı dönemi evleri ve 18.-19. yy saray ve köşkleri üzerinde yaptığı çalışmalar ve klasik Osmanlı mimarisi üzerine araştırmalara yaparak, mimari tasarımda geleneksel motiflerin yeniden kullanılmasına öncülük etti.

 

 

 

 

Tarihi yapıların korunmasıyla ilgili olarak 1941-1945 arasında Eski Eserleri Muhafaza Encümeni’nde, daha sonradan 1962-1978 arasında Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nda görev aldı.

 

 

II. Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan ve ilk genel kurul toplantısını 1948’de Lozan’da yapan Uluslararası Mimarlar Birliği’nde (UIA) Türkiye’yi temsil etti.

 

 

 

 

1986’da Uluslararası Ağa Han Mimarlık Ödülü kazandı.

 

 

7 Eylül 1988’de İstanbul’da öldü.

 

 

Sedat Hakkı Eldem ve mimarlığı…

 

 

20. yüzyıl Türk mimarlığının en önemli temsilcilerinden biri olan Eldem, çalışmalarıyla özgün bir Türk mimarlığının oluşmasına katkıda bulunmuş, özellikle Türk sivil mimarlığı üzerine yaptığı araştırma, belgeleme ve arşivleme çabasıyla ulusal mimarlık kavramına yeni bir bakış açısı getirmiştir.

 

 

Sirer Yalısı

 

 

 

İlk ve ortaöğrenimini diplomat olan babasının görevi nedeniyle Cenevre ve Münih’te tamamladıktan sonra, mimarlık eğitimine 1924′te İstanbul Sanayi-i Nefise Mektebi’nde başlamış, 1928′de okulu bitirerek, kazandığı üç yıllık bursla Fransa, İngiltere ve Almanya’ya gitmiştir. Yurt dışındayken Perret, Jansen ve Poelzig’in Türkiye’ye döndükten sonra da bir süre Ankara’da Holzman ve Mongeri’nin bürolarında çalışmış; 1932′de Egli’nin yardımcısı olarak GSA’da öğretim üyesi olmuş, aynı yıllarda kendi bürosunu açarak tasarım ve uygulama çalışmalarına da başlamıştır.

 

 

İstanbul Adalet Sarayı

 

 

 

Meslek yaşamı boyunca, biçim ve bezeme ayrıntılarını seçmece bir anlayışla yenilemeksizin halk mimarlığından ve batı kökenli üsluplara bağlı kalmaksızın çağdaş teknolojiden yararlanarak Türkiye’ye özgü bir mimarlık yaratılması gereğine inanmış ve bu doğrultuda çalışmıştır.

 

 

 

Ceylan Apartmanı

 

 

Ceylan Apartmanı planı

 

 

Atatürk Kitaplığı

 

 

Anıt Kabir için yarışmaya verdiği proje

 

 

 

Eldem’in çağdaş Türk mimarlığında önemli bir yeri olan yapıları her zaman dikkatleri üzerine çekmiş, bunların bazıları yeni bir dönemi başlatan yapılar olmuştur. Örneğin, New York Dünya Sergisi’ndeki Türk Pavyonu (1938-39) II. Ulusal Mimarlık döneminin başlangıcı sayılmış, Emin Onat’la birlikte tasarladığı İstanbul Adalet Sarayı ise (1948, Sultanahmet) yeni bir akılcı işlevci dönemi başlatmıştır. 1952′de SOM Firması ve Bunshaft ile birlikte gerçekleştirdiği İstanbul Hilton Oteli de (1952) 1950′lerde egemen olmaya başlayan daha serbest, uluslararası nitelikteki dönemin öncüsü olmuştur.

 

 

Pakistan Büyükelçilik Binası

 

 

Pakistan Büyükelçilik Binası Çizimi

 

 

Hilton Oteli

 

 

2.Ulusal Mimarlık…

 

 

 

 

 

Şark Kahvesi

 

 

Eldem, GSA’da öğretim üyesi olmasından kısa süre sonra, 1934′te, ulusal mimarlık yapıtlarına ilişkin araştırma kapsamını genişletmek amacıyla “Milli Mimari Semineri” adıyla bilinen çalışmalara başlamıştır. Bu seminer o güne değin üzerinde durulmayan sivil ya da Anonim Mimarlık ürünlerinin dökümünü yapmayı ve bu alandaki boşluğu doldurmayı amaçlamış, Akademi yangınında tüm koleksiyonunu yitirinceye değin bu görevi sürdürmüştür.

 

 

İstanbul Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi

 

 

 

Eldem, ulusal mimarlık konusundaki düşüncelerini 1940′ta Arkitekt dergisinde yayımlanan “Yerli Mimariye Doğru” başlıklı yazısında ortaya koymuş, bir bildiri niteliği taşıyan bu kuramsal çalışmasında ulusal mimarlığın nasıl olması gerektiğini açıklamıştır. Öte yandan bu düşünceleri küçük kapsamlı yapılarda, özellikle konutlarda, köşk ve yalılarda uygulamış, İstanbul Türk evinin sofa gibi plan öğelerini, çıkma, saçak, kafes, vb çeşitli ayrıntılarını yeni yaşam biçimine uyarlamıştır. Bu yaklaşımının en iyi örnekleri Yalova’daki Termal Oteli (1934-37; 1983′te yık.), İstanbul’daki Ağaoğlu Evi, (1936-37, Maçka; b.yık.), Tahsin Günel Yalısı (1938, Yeniköy; 1978-80′de Eldem tarafından Ilıcak Yalısı olarak yeniden düzenlendi), Ayaşlı Yalısı (1938, Beylerbeyi), Safyurtlu Köşkü (1942, Yeniköy) ile Taşlık’taki Şark Kahvesi’nde (1947-48; 1988′de yık.) görülür.

 

 

Geleneksel mimarlık biçimlerinin ve öğelerinin kullanılabileceği konut, kahve, pavyon gibi işlevlerde bunlardan yararlanmaya çalışan Eldem, otel, banka, işyeri, yönetim ve eğitim yapısı gibi işlevlerdeyse akılcı-işlevci biçimlendirmeye yönelmiştir. İÜ Fen ve Edebiyat Fakültesi (1942-44; E.Onat ile) ve AÜ Fen Fakültesi (1943-45; E.Onat, BONATZ ile) gibi büyük yapılarında ise işlev, malzeme ve taşıyıcı sistem gereksinimine önem vermiş, geleneksel öğeler yalnız biçimsel ayrıntılarda kullanmıştır.

 

 

 

Zeyrek SSK Binası

 

 

 

 

Büyükada Rahmi Koç Evi Eskizi

 

 

 

İstanbul, Zeyrek’te yaptığı Sosyal Sigortalar Kurumu Binası (1962-64) ile başlayarak, içinde bulunduğu tarihsel çevreye uyum sağlayan, işlevleri bozacak bir biçimselliğe kaçmadan geleneksel Türk sivil mimarlığının yatay çatı çizgisi, geniş saçaklar, eş boyutlu dizi pencereler ve çıkmalar gibi bazı yalın öğeleriyle oranlarını kullanan, bu yöndeki ilk çalışmalarından farklı olarak yeni gereç ve yapım ve yapım yöntemlerini uygulayan çağdaş bir anlayış içine girmiştir.

 

 

Fındıklı Akbank

 

 

 

İstanbul’da gerçekleştirdiği Boğaziçi’nin yeni biçimlenişinde etkin olan Uşaklıgil (1956-65, Emirgan), Kıraç (1965-66, Vaniköy), Sirer (1966-67, Yeniköy), Komili (1978-80, Kandilli), Yalıları ve Rahmi Koç Evi (1975-80, Tarabya) ile Akbank Genel Müdürlüğü Binası (1967-68, Fındıklı), Atatürk Kitaplığı (1973, Taksim), Yıldız Mahallesi (1976-78), Alarko Blokları (1976-79, Maslak) ve ayrıca Ankara’daki Hindistan (1965-68; Orhan çakmakçıoğlu ile), Pakistan (1964-74) ve Hollanda (1973-77) Büyükelçilikleri bu doğrultudaki önemli yapıları arasında yer almaktadır.

 

 

Mimarlık Eğitimi…

 

 

Eldem’in titizlikle üzerinde durduğu bir konuda mimarlık eğitimi olmuştur. 1941-46 arasında Yüksek Mimarlık Bölümü başkanlığı yaptığı GSA’da 46 yıl boyunca mimari proje ve yapı bilgisi derslerini vermiş, bunlara Milli Mimari Semineri’ni eklemiş; daha sonra, 1978′de emekli olana değin bu çalışmaları bilimsel yöntemlerle sürdüren Rölöve ve Restorasyon Kürsüsü’nün yöneticiliğini üstlenmiş; emekliliğinin ardından aynı okulda da proje öğretmenliğine devam etmiştir.

 

 

 

 

 

Geleneksel mimarlığın incelenmesine verdiği öneme karşın çağdaş konularıda göz ardı etmeyerek, proje atölyesinde Türkiye’nin güncel mimarlık sorunlarını ele alan çalışmalar da yapmıştır. 1979′da İDGSA tarafından kendisine onursal doktorluk ünvanı verilmiştir. Geleneksel mimarlığa ilişkin çalışmaları Eldem’i doğal olarak eski yapıların Onarım ve Koruma sorunlarına yöneltmiştir. Çoğu tasarımı tarihsel bir çevre içinde yer alırken, bir bölümü de var olan bir yapının eklerle geliştirilmesi biçimindedir. İstanbul, Nakkaştepe’de Koç Holding yönetim merkezi olarak kullanılmak üzere restorasyon projesini (1978-87) yapmış olduğu Mehmet Şerif Paşa Konağı, 1991′de Hollanda’nın Lahey Kentinde açıklanan Europa Nostra ödülü’ne layık görülmüştür. Özellikle İstanbul’u ve içindeki yapıları çok iyi tanıdığı bilinen Eldem, Eski Eserleri Muhafaza Encümeni (1941-45) ve Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu (1962-78) gibi kuruluşlarda üyelik ve başkanlık yapmıştır. Uluslararası Mimarlar Birliği’nin 1948′de Lozan’da yapılan ilk genel kurul toplantısında Türkiye temsilcileri arasında yer almış ve aynı yıl Ankara’da toplanan I.Yapı Kongresi’nin hazırlıklarına katılmıştır. Eldem, çağdaş Türk mimarlığındaki ulusalcılık-evrensellik tartışmasında kendine özgü çözümleriyle öne çıkarken, kitapları ve yazılarıyla da Türkiye’de mimarlık birikimine katkıda bulunmuştur. İlk kez 1929′da Paris’te çağdaş Sanatçılar Sergisi’nde aldığı Bronz Madalya’dan sonra 1952′de Amerikan Mimarlık Enstitüsü’nün Bölgesel Tasarım Ödülü’nü, 1983′te Sedat Simavi Mimarlık ve Kent Planlaması Ödülü’nü, 1983′te Kültür Bakanlığı Kültür ve Sanat Ödülü’nü kazanan; 1986′da Zeyrek Sosyal Sigortalar Kurumu Binası İle Ağa Han Mimarlık Ödülü’nü paylaşan, 1988′de Mimarlar Odası Ulusal Mimarlık seçici kurulunca tüm yapılarıyla mimarlığa hizmetinden dolayı Büyük Ödül ve 1979′da İDGSA tarafından onursal doktorluk ünvanı verilen Eldem’in Türk sivil mimarlık ürünlerini ele alan önemli kitaplar arasında Türk Evi Plan Tipleri (1968 (1954)), Yapı-Geleneksel Yapı Metodları (1970 (1967)), Rölöve I, II (1968,1977; Feridun Akozan ve Köksal Anadolu ile), Köşkler ve Kasırlar I, II (1969, 1974), Sa’dabad (1977), Türk Bahçeleri (1976), Türk Mimari Eserleri (1976), Köseoğlu Yalısı (1978), Boğaziçi Anıları (1979), İstanbul Anıları (1979), Topkapı Sarayı, Bir Mimari Araştırma (1984; F.Akozan ile) ve Türk Evi I, II, III, (1984, 1986, 1989) yer alır. 1983′te MSÜ, 50 yıllık meslek jübilesi armağanı alarak Eldem’in yaşam öyküsünü, uygulama, desen ve eskizleriyle mesleki makalelerinden seçmeleri içeren Sedad Hakkı Eldem adlı bir kitap yayımlamış, 1987′de ise ABD’de yayımlanmakta olan Architects in the Third World (üçüncü Dünya Mimarları) sergisinden, Hollein’ın önsözüyle, gene Eldem’in mimarlığını yorumlayan, uygulama ve projelerini tanıtan, yaşam öyküsünü içeren Sedad Eldem, Architect in Turkey (Sibel Bozdoğan, Süha Ö zkan, Engin Yenal; Sedad Eldem, Türkiye’de Bir Mimar) adlı bir kitap çıkmıştır. Üstün Alsaç  Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi Cilt 1 Sf:512

 

 

Eserlerinden seçmeler

 
1934: Maçka’daki Firdevs Hanım Evi
1934-1937: Yalova Termal Oteli[1]
1937-1938: Ankara Gümrük ve Tekel Müdürlüğü
1944: Emin Onat’la Wsi
1948: Maçka’da Şark Kahvesi
1951-55: Emin Onat’la İstanbul Adalet Sarayı binası
1962-1964: Zeyrek’teki SSK Zeyrek Tesisleri[2]
Vaniköy’deki Suna Kıraç yalısı,
1971: Fındıklı’daki Akbank Genel Merkezi
1972-1974: Hamdi Şensoy’la birlikte Taksim Atatürk Kitaplığı
1975-1980: Tarabya’da Rahmi Koç evi
1980-1988: Maslak’taki Alarko Holding büro binaları

 

 

Kitapları

 
1954: Türk Evi Plan Tipleri
1968-1974: Köşkler ve Kasırlar I-II
1976: Türk Bahçeleri
1977: Sadabad
1979: İstanbul Anıları
1979: Boğaziçi Anıları
1984-1987: Türk Evi-Osmanlı Dönemi I-II

 

 

2 Yorum
  1. Bu ülkenin en önemli imzalarından biridir Sedat bey. Türk evinden yola çıkarak aslında bir ulusal akım yaratmaya çalışan isimlerden biridir. İzleri vardır ve bir kuşak onun fikirlerine yakın yetiştirilmiştir.

    Kudret Günay | 2 January 2018

  2. Seksenli yılların sonlarına kadar mimarlık eğitiminde Sedat hocanın yapı kitabı belletilirdi okullarda. Pek önde, çok popülerdi.

    Soner Şahin | 3 January 2018


Yorum yazmak için


          MİMARLIKTA DAYANIŞMACI TABAN HAREKETİ  hem kamuoyu ile hem de İstanbul metropolündeki her düzlemdeki mimarlar ile görüşlerini paylaşmaya devam ediyor. İlkeler ve spotlar halinde, Dayanışmacı Mimarlar grubu olarak sosyal medyada görüşlerini yayınlıyor. Paylaşıma ve katkıya açık olan bu platformdan öne çıkan başlıkları sizler için yan yana getirmeye çalıştık. Çeşitli etkinlikler ve [...]
ARŞİV
Subscribe