Ana Sayfa Bağlantılar Biz Kimiz İletişim Forum
ANA SAYFA
YEPYENİ BİR KAVRAM: BİTİŞİK NİZAM Prof.Dr.Şengül Öymen Gür
Share 29 April 2017

 

 

 

YEPYENİ BİR KAVRAM: BİTİŞİK NİZAM
Prof. Dr. Şengül Öymen Gür
TC Beykent Üniversitesi, Mimarlık Bölümü

KAVRAMLARLA DÜŞÜNMEK

Mimari sorun kavrandığında ilk fikrin ortaya çıkması tasarımda görsel mantığın merkezî fenomenidir; ve bir açıdan da yaratıcılığın temeli sayılır. Biçimin ortaya çıkışı (emergence=beliriş, zuhur) tasarım araştırmalarının en önemli konularından birisidir. Hatta en önemlisidir. Yakın dönemli araştırmalar bu konuda irdelemeler ve modellemeler sonucunda bazı temel kavramlarda bir uzlaşıma varmıştır. Çok az sayıda araştırmacı ise tasarım adımlarında biçimsel düzeltme yoluyla ilerlendiği mantığını savunur. Bu gruba göre tasarım sürecinde tartılıp biçilen ilişkiler tamamen şekilseldir. IAPS (International Study of People and Their Surroundings)’ın çok eski bir üyesi olarak buna katılmam olanaksızdır.

Biçimsel anlatımlar ister bir fiziksel nesneye isterse bir soyut kavrama ilişkin olsunlar her koşulda yoruma açıktırlar. Sentaktik beliriş tezine odaklanan sentaks (gramer, dizim) ağırlıklı araştırmalar sentaktik özellikler, okunabilirlik ve ortaya çıkışın evrimsel adımları olan biçim dönüşümleri (transformasyonları) ile uğraşırlar. Şekil dilinin bizzat kendisi tasarım konusunun görsel ortamının sınıflarını ve yapılarını temsil eden bir araç olarak hareket eder, diye düşünürler.

Ancak beliriş olgusuna algı-bilişsel bir eksenden yaklaşıldığında simgesel temsillerin doğası ve bunların yorumu çok önemlidir. Çizimlerin ve skeçlerin bilişsel/anlamsal yapısı; bir dili (sembol sistemini) oluşturma biçimi ve özellikleri bu başlık altında incelenen konulardır. Biçim kalıpları (patterns), biçimlerden oluşan kompozisyonlar (configurations), zihinsel şemaya geri dönüşlerle ortaya çıkan yeni şekilsel bilgiler algısal düzeyin çok üstünde yer alan bilişsel birikime dayalı yorumlarla ortaya çıkarlar. Tüm çok değerli mimarların, örneğin Louis Kahn’ın defalarca vurguladığı gibi, mimari tasarlama etkinliği bilişsel bir olgudur. Ciddi bir tasarım zihindeki zımni bilgi ve olgunlaşmış kavramlara dayalı olarak yapılır. En azından biz eskiler böyle olduğunu düşünüyoruz.

Bu gün bu kavramlar, algısal olanlar da dahil, tasarım vokabülerini son derce zenginleştirmiştir. Benim değer yargıma bağlı olarak kimisi az önemli kimisi çok önemli olan bu kavramlar bu gün entelektüel tasarımı benimseyen öğretim üyeleri tarafından sıklıkla değerlendirilmektedir. Bu uzayıp giden listeyi, çok da bilimsel olmayan kendi duruşumdan kalkarak dönemlerine göre aşağıdaki gibi sınıfladım;

Abartı (EKSPRESYONİZM+ POST MODERNİZM ), Açılma/kapanma (Tüm zamanlar+GESTALT İLKELERİ-plan, vaziyet planları yorumu), Akıl/Vücut (RÖNESANS’TAN BU GÜNE), Akılcılık (RASYONALİZM-TARİH-TARİHÇİLİK), Alaycılık (PM), Algı/Biliş (bilişsel tasarım/algısal tasarım-MİMARİ TASARIM), Amaç/niyet (örneğin, EISENMAN), Anarşi (PM), Anıtsal (PM), Anlam (PM), Anlatı (PM), Antitez (Diyalektik felsefe kökenli-PM), Aşkınlık (Trancentalism+Süblim Estetik), Ayna tutma (Merleau Ponty çıkışlı), Bağlamcılık (Frampton, Eggeneer, ŞÖG), Beklenmezlik (PM), Belirsizlik (PM), Belirti (gösterge) (PM), Biçim/İçerik (PM+Dekonstrüksiyon), Biçim/İşlev (M), Biçimcilik (TÜM DÖNEMLER), Birleştiricilik (PM), BLEB (kabarcık –Greg Lynn-DİJİTAL TASARIM), Blisters (tek katmanlı, volyum yaratan kabarcıklı yapılar-Spuybroek) , BLOB (yuvarlak kütle –Greg Lynn-DİJİTAL TASARIM), Bozgunculuk (PM), BRANCH (dal –Greg Lynn-DİJİTAL TASARIM), Bütünlük (MODERN), Çelişki (PM), Çeşitlilik (PM), Çılgınlık (PM), Çoğulculuk (PM), Çözümleyicilik/Aradalık (PM+DEKONSTRÜKSİYON), Değişkenlik (PM), Derin yüzeyler (tek katmanlı genellikle yüzeye dik kabartılar yapan yapılar-Spuybroek), Detaycılık (M+PM), Devingenlik (M+PM+Dijital), Dinamizm (M+PM+Dijital), Doğa/Kültür (TÜM ZAMANLAR), Dünyada varolma (Heidegger), Düz değişmece (LİNGUİSTİK), Düzensizlik (PM+DİJİTAL), Enigmatik (Şaşırtıcı) (PM), Esneklik (TÜM ZAMANLAR), Espri (PM), Eşdeğerlik (equiprimordiality-Heidegger), Fark/Farklılık (DERRIDA), Farkındalık (consciousness), Duyarlı davranma (concernful activity-Heidegger), FLOWER (çiçek) –Greg Lynn-DİJİTAL TASARIM), FOLD (katlanma –Greg Lynn-DİJİTAL TASARIM), Fragmanlar (parçalar-PM), Geçicilik (PM+DEKONSTRÜKSİYON), Gelecekçilik (Tüm zamanlar+FÜTÜRİZM+ ÜTOPYALAR), Geometri (TÜM ZAMANLAR), Gösterge/Gösteren/Gösterilen (Tüm zamanlar+LİNGUİSTİK), Hareket (Tüm zamanlar), Hız (FÜTÜRİZM-Bildirişim çağı), hiper-bağlantılılık (hyper connectivity-DİJİTAL TASARIM), hiper-süreklilik (hyper-continuity-DİJİTAL TASARIM), Hiyerarşi (MODERN), İç içe dokunmuş-örgü-olma (PM), İç/dış (Tüm zamanlar), Içkinlik (Felsefe), İfadecilik (Ekspresyonizm), İkamet etme (Dwelling-Heidegger), İkonografi/İkon (SANATLAR), İroni (FELSEFE VE SANATLAR), İz (Trace) (PM), Kamusal Alan (SİYASAL BİLİMLER), Karakter/Kimlik (TOPLUMBİLİM VE PSİKOLOJİ), Kararlılık (M), Karşıtlık (M+PM), Katılım (PM), Katman (TARİH+PM), Kaydırma (PM), Kırılma (PM), Kod (kültürel; PM), Kombinasyon (PM), Konvansiyon (TARİH+PM), Koram (Gestalt; TÜM ZAMANLAR), Köken (TARİH+PM), Kurgu (PM), Kütle/volyum (TÜM ZAMANLAR), LATTİCE (kafes) –Greg Lynn- -DİJİTAL TASARIM), Mahremiyet (Toplum/Mimari/Kent; TÜM ZAMANLAR), Mekansallık (Spatiality) (M+PM), Melezleştirme (PM), Merkez/ Çeper (perifer) (PM+DEKONSTRÜKSİYON), Merkeze Almak (PM), Mesafe (TÜM ZAMANLAR + özellikle Bildirişim Çağı), Mesken tutma (Heidegger), Metafizik (ARİSTO+Tüm zamanlar), Metafor (LİNGUİSTİK), Metin/Metinlerarası, (LİNGUİTİK), Mutant-Mutasyon (BİLİMKURGU+DEKONSTRÜKSİYON), Nedensizlik/Neden (Kaos Kuramı; Bildirişim Çağı), Nişler (PM), Oluş (Heidegger), Ortaya çıkma/gözden kaybolma (PLATON+PM), Oyun (Wittgenstein+PM), Ölçek (Tüm Zamanlar), Öncül (Tüm zamanlar-TARİH), Paradigma (BİLİM FELSEFESİ, Kuhn), Paranoya ve diğer ruhsal hastalıklar (PSİKİYATRİ), Parataxis (kestirme ve bağımsız iki tümce ile ifade etme; PM+Dekonstrüksiyon), Parçalamak (PM), Patlatmak (PM), Phyllo (katmanlı, lifsi süreklilik-Spuybroek), Polimorfi (PM), Pozisyon (Tüm zamanlar), Rastlantısal (PM), Replika (PM), Retorik (PLATON VE SONRASI), Saptırma (PM), Saydamlık/opaklık (Tüm zamanlar), Sentagma (sentax=dizim)/Sentaktik/Semantik (Tüm zamanlar; LİNGUİSTİK+MİMARİ), Sentez (SOKRAT+DİYALEKTİK; PM), SHRED (dilimlemek) –Greg Lynn (DİJİTAL TASARIM), Simge/Simgesellik (3.Modernler+PM), Tutarsızlık (PM), Uydurma (PM), Uyumsuzluk (PM), Üstünü açmak, ortaya çıkarmak (unconcealment, Alethia- PLATO–Heidegger), Ütopya/Heteretopya/Distopya, TARİH+FELSEFE+MİMARİ; TÜM ZAMANLAR), Varlık/yokluk (FELSEFE+DEKONSTRÜKSİYON), Yabancılaşma (TAKIM 10+ PM), Yanılsama (PM), Yapım/Yıkım (DEKONSTRÜKSİYON), Yayılma (PM), Yer (place) (PM), Yerellik (PM), Yıkıcılık (DEKONSTRÜKSİYON), Yorum (PM), Zamanlılık (temporality-Heidegger), Zincirler ve tüm diğer örüntüler (GESTALT; Tüm zamanlar).

Görüldüğü üzere liste çok uzun ve istenirse daha hassas çalışmalarla sonsuza dek uzatılabilir. Birçoğunu kökeniyle belirttiğim bu seçkin ve öne çıkmış kavramlar dışında genç meslektaşlarımın ürettiği tamamen uydurma kavramları da zaman zaman görüyor ve hoş birer yaratıcılık örneği olarak yorumluyorum.

Diğer tasarım hocalarıma asla bir uyarı vermiyorum. Haddim değildir. Ancak aradım taradım “bitişik nizam” kavramını günümüzdeki tasarımı öğretme araçları arasında hiç bulamadım… Ne oldu? Referandum sonrası ülkenin nizamı da topyekûn ortadan mı kalktı?

Oysa mimar adayını bekleyen gerçek dünyada tasarlayacağı binaların, özellikle kentsel alanda olanları bitişik nizam olacak. Aslında kuralları sorgulamakla ve sadece bana uygun görüneni uygulamakla geçti yaşamım, ama kentsel estetik adına bitişik nizamı uygun bulduğum noktalar olduğunu söylemeliyim. Bu nedenle 2017 yılının güz döneminde üçüncü yılın birinci dönemini okuyacak olan gençlerle “bitişik nizamda yer yaratmak” kavramını irdeledim. Artık gerçek sabahlara uyanmanın zamanıdır diye düşündüm. Ben sonuç ürünleri yargılamayacağım; sadece örnekleyeceğim. Ama en azından çocuklarıma gerçek koşullardan söz etme olanağı yarattığım için huzurlu hissediyorum.

 

Cem AYDIN

 

 

 

 

 

 


 

Asuman ÜNAL

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gökcan HALİS

 

 

 

 

 

 

 

 

Gökçen ÖZBAY

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mehmet Şeref GÜLTEKİN

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cansu ERTUĞ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ceren ÇİLOĞLU

 

 

 

 

 

 

Ebru KARAHAN

 

 

 

 

 

 

 

Eda PEKER

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gizem KIR

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hakkı ATEŞ

 

 

 

 

 

 

 

 

Hasan TOPAKKAYA

 

 

 

 

 

 

Kardelen ASLAN

 

 

 

 

 

Mehmet POLA

 

 

 

 

 

 

 

Oğuzhan ÖZTÜRK

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Özlem DİKİCİ

 

 

 

 

 

 

 

Taha Sercan BAYRAMOĞLU

 

 

 

 

 


19 Yorum
  1. Güzel çalışmalar şanslı öğrenciler

    Anonymous | 30 April 2017

  2. Öncelikle projenin çıkış noktası “bitişik nizam” bir o kadar gerçekçi, bir o kadar da yaratıcı ki, süreci başarıyla tamamlayan tüm öğrencileri tebrik ederim. Tabi ki giriş yazısıyla ufuklarımızı açan sevgili Şengül Hocama da kucak dolusu sevgiler:))

    Muteber Erbay | 1 May 2017

  3. Şanslı öğrenciler, her köşe başında ve sokakta yaşadığımız kent sorununa, erken dönemde vakıf olarak,duyarlı, yaratıcı bir dokunuşla çözümcül cevaplar aramışlar🌺🌺🌺

    NİHAN C. ATAOĞLU | 1 May 2017

  4. Mimari eğitim sürecinde bir atölye çalışmasının bir kavram, tema, söylem ya da anafikir doğrultusunda biçimlenmesi önemlidir. Kavramsız bir mimari tasarım kadar kavramsız bir mimarlık eğitimi de istenen sonucu vermeyecektir. Bu aşamada bu çalışma, mimarlık bölümleri için örnek, özellikle de eğitim hayatına yeni baslayan bölümler için de model olma niteliğindedir. Elinize, fikrinize, emeğinize sağlık.

    Ahmet KOCHAN | 1 May 2017

  5. Gerçek tasarımlarla erken yüzleşen, kentsel sorunlara hakim olarak,Parsel bazında bu güzel tasarımları gerçekleştiren öğrencileri kutluyorum,Şengül Öymen Gür gbi bir Proje yöneticileri olduğu içinde onları şanslı sayıyorum. Çünkü; mezun olduktan sonra gerçeklerle karşılaşmak şok etkisi yaratıyor.Bunu öğrencilik sıralarda aşmak çok olumlu.

    Asuman Dülek | 1 May 2017

  6. “Bitişik nizam” kavramını gündeme getirmeniz, öğrencilerimizin mezuniyetlerinden sonra karşılacaklarına şimdiden vurgu yapmanız çok önemli sevgili hocam. RIBA, son yıllarda mimarlık eğitiminin öğrencilerin meslek yaşamlarında karşılaşacakları kent düzeni, regulasyonlar, müşteri-mimar ilişkileri vs. gibi durumları ve ilişkileri çözme yönünde evrilmesi gerektiğini savunur oldu. Sizin çalışmanız tam da buna örnek olmuş, tebrik ediyorum hocam.

    Beria Bayizitlioğlu Rodweii | 1 May 2017

  7. Tasarımı anlamlı kılan, salt geometriyi anlamlandıran kavramlarıdır. Bir diğeri de bu kavramları, tanımları özümsemiş bir öğreticiden bunları dinlemek ve uygulama imkanıdır… Bu atölye çalışmasında her iki buluşmanın tadını aldım. Herkesin emeğine, fikrine sağlık…

    Mukaddes Ataman | 1 May 2017

  8. Şengül Hocam sizi ve öğrencilerinizi kutluyorum. Yılmaz Hocamın da ellerine sağlık.

    Mehmet Murat Gür | 1 May 2017

  9. Bu ülkede böyle dolu dolu mimarlık hocaları da var, daha birer mimar adayı iken bile son derece iyi çözümler geliştiren yetenekli gençler de var (Avrupa’da gördüğüm öğrenci projeleri kesinlikle daha iyi değillerdi). Buna rağmen çevremiz kötü örneklerle doluyorsa, bence uygulamada belirleyici olanlar ve de sistem kendini sorgulamalıdır. Kendinize güvenin ve güzel projelere devam edin sevgili gençler ve değerli hocalarımız. Ellerinize, hayallerinize sağlık…

    Gamze Kaymak Heinz | 1 May 2017

  10. Şengül Hocam, mimarlık ortamına katkılarınız tartışılmaz. Bir kez daha sadece proje üretmek değil, mimarlığı uzun uzun düşünmek gerektiğini makale tadındaki giriş yazınızla hatırlattınız bizlere. Sizin ve öğrencilerinizin emeğine sağlık.

    Nilgun Kuloglu | 1 May 2017

  11. Aslında eğitim sürecinde hocalarımızın çoğu belki de ileride gerçekte var olmayacak geniş geniş arazilerde projeler üretmelerini istiyorlar öğrencilerden. Oysa ki nüfusun artışı, kentleşme ve rantla birlikte artık küçük arsalarda “bitişik nizamda” yapılar bütün şehirlerde oluşacak hatta oluşmakta…Şengül hocam her zaman ki gibi farkınız ortada . Sizin gibi değerli hocadan öğrenciler dinleyerek kavramları özümseyip üretime geçmişler. Sizin ve öğrencilerinizin emeğine, yüreğine sağlık. Siz hep var olun ki böyle nesiller yetişsin.

    Meltem | 3 May 2017

  12. Şengül Hocamın tasarım disiplini içerisinde yer alan herkesi yeniden düşünmeye teşvik eden giriş yazısı ve beraberinde derin bir düşünsel arka plana sahip öğrenci çalışmaları.. Yüreğinize, fikrinize ve ellerinize sağlık.

    Dilek Yasar | 3 May 2017

  13. Sevgili hocam, hepinizin emeklerinize sağlık … Yine ders kıvamında bir giriş ve harika çalışmalar ile karşımızdasınız … Ne mutlu…

    tulay | 3 May 2017

  14. Öncelikle projelerimizi birlikte olgunlaştırdığımız bize her geçen gün yeni bakış açıları kazandıran, sadece eğitmenliğiyle değil duruşu, hayata bakışı ve gülüşüyle hepimizin örnek aldığı Değerli hocamız Şengül Öymen Gür ve sonra değerli yorumlarınıza teşekkürler ☺

    Gökcan Halis | 4 May 2017

  15. Değer bilen tüm meslektaşlarıma ve güzel bir yaşam sürmemde bana yardımcı olan, çabalarıyla nitelikli destek veren sevgili öğrencilerime teşekkür ederim.

    Şengül Öymen Gür | 5 May 2017

  16. Her nasılsa artık; mimarlık eğitimi kentin makro kararlarının ölçeğine doğru kayan, kavramsal fikirlerin ön plana çıktığı, büyük ve/veya bağımsız toprak parçaları üzeride kurgulanan projelerle ilerliyor, sanki. Buna çok itirazım olmayabilir. Ancak meslek pratiği bu gibi yaklaşımlarla sınırlı kalmamalıdır diye düşünüyorum. Eğitimlerinin tam da ortasında böyle bir problemle karşılaşmaları öğrencilere çok şey katmıştır diye düşünüyorum.
    Bence daha anlamlı ve öğretici olan, projenin bu şekilde yazıya aktarılmış olmasıdır. Bu hem öğrenciler için gerçek bir geribildirim hem de eğitim verenler için bir model olabilir. Yanlış anlaşılmasın; bu emeği verebilmekten, zaman ayırmaktan, yazıya geçirmekten söz ediyorum. Ellerinize sağlık hocam.

    Sibel Ertez Ural | 6 May 2017

  17. Hocama saygılarımı sunarım. Yine yapacağını yapmış sevgili hocamız Şengül Öymen Gür…

    Hasan Kıvırcık | 13 May 2017

  18. Ay çok tatlısın Hasan’cım :)))

    Şengül Öymen Gür | 13 May 2017

  19. Prof. Dr. Şengül Öymen Gür kalitesini; giriş yazısındaki anlatımı ve öğrenci projeleri ile hissettiren başarılı bir çalışma daha…Bu özverili çalışmada emeği geçen herkesin yüreğine sağlık…

    Tuba Terece | 26 May 2017


Yorum yazmak için


Yumuşakça denize doğru eğimli arazi, Cap Ferret’ın tipik özelliği: çilek ağacı, yuka ve çamların küçük bir ormanı. Meydan, çevredeki manzara ile uyumlu olarak mevcut bitki örtüsü üzerinde sınırlı bir etkiye sahip olacak bir proje tasarlamaktı.                 Ev, orman havasını yansıtır ve çoklu açıklıklar doğayla olan ilişkisini vurgulamak için [...]
ARŞİV
Subscribe