Ana Sayfa Bağlantılar Biz Kimiz İletişim
ANA SAYFA
Küçük Bir Şey: Çeşme Restorasyonu
Share 31 March 2014

Küçük Bir Şey: Çeşme Restorasyonu

Mimdap sayfalarında sıklıkla gördüğümüz önemli restorasyon ve yenileme projeleri gibi değil bu. Ölçeği küçük, bir eski sokak çeşmesi. Fakat Kadıköy’ün bilinen Serasker caddesinde ve bulunduğu yerde şimdi eliyüzü açılmış, yeniden çeşmesinden sular akar olmuş.
Artık bundan sonra onu korumak, temiz tutmak, çeşme yalağına poşetle çöp bırakmamak biraz da Kadıköylülerin ve çarşı esnafının sorumluluğunda.

SERASKER ÇEŞMESİ RESTORASYONU

Serasker Hasan Rıza Paşa Çeşmesi kısa bir süre önce yeni haliyle bizi karşıladı. Kadıköy Belediyesi tarafından restorasyonu yapılan bu çeşme bir yönüyle kentlerimizde araya sıkışmış, zaman zaman yıkılmaya bırakılmış bir küçük tarihsel objenin kurtarılması anlamını taşıyor. Genellikle bütün dokusu bozulan kentlerimizde nasılsa toptan yok edilmekten kurtulan çeşmeler gibi eski eserler, işlevi dışında bir kullanım ya da çöp atılan bir yere çoğunlukla dönüşmüştür.

Serasker Rıza Paşa Çeşmesi de, uzun yıllar çeşme olarak kullanılmamış, geçmiş yıllarda bağlı olduğu kentin su şebekesiyle ilişkisi kopmuş, su biriktirme teknesi (deposu) bozulmuş ve içi yan duvar ve çatısında meydan gelen yıkılmalar nedeniyle dolmuş bir yapı parçası olarak cadde üzerinde kalakalmıştır.


Mülkiyeti Vakıflarda olan bu çeşme su içmek için kullanılmadığında önündeki su teknesi bölümü seyyar bir kitap sergisine, su deposu da kitapçının deposu olarak kullanılmıştır. Nasılsa o kitapçı bir süre sonra oradan gönderilmiş, çeşme yıllarca çöp biriktirilen bir nokta olarak hafızlarda kalmıştır.


Serasker Caddesindeki çeşme

Kadıköy Serasker Caddesi Osmancık Sokak köşesinde bulunan bu çeşme, kesme taştan ve yan duvarları kırmızı renk kiremit sıralarıyla yatay sıcak hatlar oluşturulmuş bir “su yapısıdır.” Çeşmenin fasad bölümü iki yanında kalınca birer sütun bulunmakta, sütunların yukarısında taşkınca düz bir korniş bulunmaktadır. Kornişten sonra fazla yüksek olmayan bir parapet ile fasad tamamlanmaktadır. Yapının çatısı yoktur. Çeşmenin ayna taşı, teknesi ve kitabesi beyaz mermerdendir.

Mermer kitabe üzerinde de, dönemsel karaktere uygun olarak “Besmele” ile “Vecealna minel m┠ayetinden sonra “El- fâkîr Abbas Kâtib-i Hazret-i Rıza Paşagufiye lehüma (1261) “ yazısı bulunmaktadır.

Netice olarak kitabe çeşmeyi yaptıran Serasker Hasan Rıza Paşa’yı belgelemektedir.
Serasker ise “Baş” anlamındaki Farsça sözcük “ser” ile, Arapça “asker” sözcüklerinin bileştirilmesinden oluşturulan bir bileşik kelimedir. Bu birleştirme “askerlerin başı, başasker” anlamına gelmektedir.

Çeşme Restorasyonu
Önce bu restorasyonu olumlamak gerekir. Her ne kadar tarihi çarşının uzantısı olan bu aksta, “tarihi” sayılacak eskiye dair çevresinde bina yok gibidir. Dolayısıyla çeşme Osmancık Sokak köşesinde sıkışmış, bitişiğinde çok yüksek olmasa bile açıkçası bıraksalar çeşmeyi ezecek bir konumda durmaktadır.
Yaklaşık üç ay kadar önce çeşmenin etrafının bilgilendirici projenin basılı olduğu iskele üzeri ambalaj ile kapatılmasından sonra onarım çalışmaları başlamış, bir hafta kadar önce de işlem tamamlanarak halka açılmıştır. Şimdi çeşmeden su akmaktadır. Yani suyu kullanılan bir çeşme vardır artık Kadıköy’de.

Restorasyon işlemlerinde beden duvarları onarılmış, kesme taşlar arasındaki kiremit tuğlalar belli bir derinlikte çıkarılmış ya da kesilmiş, sonra bu sıralar orijinaline uyacak biçimde yeniden horasan harcı ile tespit edilmiş, yine horasan harcı ile derzlenmiştir.


Sütunlar temizlenmiş, üzerinde oluşan derin boşluklar ya da bozulmalar tamir edildikten sonra kendi rengine uyacak şekilde dolguları yapılmış görünmektedir. Mermer yüzeyler sadece temizlenmiş, çeşmenin musluğu pirinç olarak yeniden takılmış, musluk arkası mermer ayna temizlenmiş, suyun döküldüğü yalak ortaya çıkarılmıştır. Diğer mermer bölge kitabenin yazıldığı bölümdür ve kitabe yazısı belirginleştirilecek şekilde kabartma varak ile yazılmıştır.


Serasker Hasan Rıza Paşa kimdir?:

Hasan Rıza Paşa ya da Cihan Seraskeri Rıza Paşa 1809 ile . 1877 yaşamıştır. Osmanlı Devleti’nin en yüksek askeri rütbesi olan Seraskerlik rütbesine ulaşmış bir asker ve çeşitli hükümet nazırlıkları ve valiliklerde bulunmuş bir Osmanlı devlet adamıdır.
Hasan Rıza Paşa’nın ilk önemli görevi 1840 yılının Nisan ayında üstlendiği Hassa Ordusu komutanlığıdır. 1841 yılında bu göreviyle eş zamanlı olarak Hüdavendigar valiliğini de üstlendi. 1843 yılının Temmuz ayında ilk kez Seraskerliğe atandı. Meslek hayatı boyunca 8 kez seraskerlik yapmıştır. Bunlar Temmuz 1843-Temmuz 1845, Mayıs 1848-Mart 1849:, Ocak 1854-Haziran 1855, Ocak 1854-Haziran 1855, Aralık 1856-Temmuz 1857, Ekim 1857-Eylül 1861, Haziran 1866-Şubat 1867, Eylül-Kasım 1875 ve Ocak-Nisan 1876 tarihleri arasındadır. Ayrıca 3 kez Tophane Müşiri olarak hizmet vermiştir. Bunlar ise Ağustos 1858-Haziran 1861, Mayıs 1866-Şubat 1867 ve tarihleri arasındadır. Bir kez de Aralık 1853-Ocak 1854 arasında Kaptan-ı Derya ünvanını taşımıştır. Valilik olarak ise 1841-1843 ve 1849 yıllarında 2 kez yaptığı Hüdavendigar ve 1849-1850 yıllarında 1 kez yaptığı Selanik valiliği bulunmaktadır. Hükümet nazırlığı hizmeti ise Temmuz 1846-Mayıs 1848 ve 6-20 Ekim 1876 tarihleri arasında 2 kez yaptığı Ticaret nazırlığı ve Şubat-Haziran 1873 ve Kasım 1875-Ocak 1876 tarihleri arasında 2 kez yaptığı Bahriye Nazırlığı vardır.
Hasan Rıza Paşa 15 Haziran 1876 gecesi Çerkes Hasan’ın Midhat Paşa’nın konağını basarak 4 kişiyi öldürdüğü hükümet toplantısına katılan devlet adamlarının arasındaydı. Midhat Paşa’yla birlikte kaçıp bir odaya saklanarak suikastten kurtulmuştu. Ertesi yıl Meşrutiyetin İlanı üzerine kurulan Meclis-i Ayan’a üye tayin edildi. Aynı yıl içinde vefat etti. İstanbul’un Üsküdar ilçesinde Boğaziçi kıyılarında yer alan Hasan Rıza Paşa’nın 1890 yıllarından sonra içinde oturduğu bir yalı Serasker Rıza Paşa Yalısı olarak bilinmektedir ve günümüze kadar ulaşmıştır.


Hazırlayan : Mimdap

4 Yorum
  1. Küçük ama anlamlı adımlara hepimizin çok ihtiyacı var bugünlerde. Yavaş bile olsa hiç durmadan yürümeye, vazgeçmemeye ihtiyacımız var.

    Melek Genli | 31 March 2014

  2. çok hoş olmuş. yıllardır tahta perde ile kapalıydı. eskiden de herkes onun önüne çöp bırakırdı. artık bu güzellikte bir esere üstelik çeşmesinden su akarken zarar veren olmaz diye düşünüyorum.

    Lalehan | 2 April 2014

  3. Yıllardır benim de görüp bir el atan olsa şu çeşmeyi kurtarsa dediğim yerdir burası. Kadıköy Belediyesine teşekkürler.

    Lalehan | 5 April 2014

  4. herşey küçük birşeyle başlıyor. küçük ama anlamlı bence. çeşmeler yöreye kimlik katıyor.

    deniz karakaya | 19 December 2014


Yorum yazmak için


Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın Söğütlüçeşme için hazırladığı plana itiraz eden Kadıköylüler, arazinin yeşil alan olarak kullanılmasını talep etti             Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, mülkiyeti TCDD, İBB ve Maliye Hazinesi’ne ait olan Söğütlüçeşme İstasyon alanı için yeni bir planı askıya çıkarmıştı.     Yeni hazırlanan planla birlikte gar sahası 42 bin 451 metrekareyi kapsayacak. Proje [...]
ARŞİV
Subscribe